سرخط خبرها
خانه / جلسات هفتگی / جایگاه شناسی قدرت و حکومت در اندیشه امام خمینی(ره) | استاد عرب اسدی
جایگاه شناسی قدرت و حکومت در اندیشه امام خمینی(ره) استاد عرب اسدی

جایگاه شناسی قدرت و حکومت در اندیشه امام خمینی(ره) | استاد عرب اسدی

جایگاه شناسی قدرت و حکومت در اندیشه امام خمینی(ره) استاد عرب اسدی
جایگاه شناسی قدرت و حکومت در اندیشه امام خمینی(ره) استاد عرب اسدی

در مکتب امام خمینی، تعیّن پیدا کردن اسلام با قدرت است. اسلامی که نتواند شکم مردم را سیر کند، اسلام کامل نیست. اسلامی که کارآمد نباشد، اسلامی که عرضه نداشته باشد خمس را در جامعه تقسیم کند، اسلامی که محصول گندم یک استانش می تواند کل کشور را سیر بکند ولی بازهم گرسنه ای در جامعه باشد، آن اسلام اسلامی نبود که امام فهمیده بود.

امام مفهوم حکومت را مطرح میکند؛ مفهومی که از درونش قدرت در می آید. امام اسلام توسری خور را قبول ندارد.

• موضوع: جایگاه شناسی “قدرت” و “حکومت”در اندیشه ی امام خمینی –رحمه الله علیه- 

• سخنرانی: استاد حسین عرب اسدی

• جلسه اول

• مکان: حسینیه هنر

• زمان: رمضان المبارک ۱۳۹۴ شمسی

• پی دی اف: A4 جلسه اول

•صوت: دانلود جلسه اول


در ماه رمضان امسال(۱۳۹۴ شمسی) جمعی از اعضای تشکل مردمی فتیه از حضور مغتنم استاد بزرگوار حسین عرب اسدی(دانش آموخته دانشگاه امام صادق-علیه السلام- و دانش جوی دکتری رشته ی مدیریت منابع انسانی) استفاده کرده و از ایشان درخواست یک دوره ی آموزشی فشرده حول محور اندیشه و شخصیت امام خمینی کردند.
استاد متواضعانه قبول فرمودند و این چنین بود که کلاس ها شروع شد.
از آنجایی که اقامت استاد در مشهد محدود بود، لذا نتوانستیم بیش از سه جلسه از محضر مبارکشان بهره مند بشویم جلسات عمدتا بصورت پرسش و پاسخ بود هرچند در نگارش متن آنها، بخاطر رعایت اختصار و شیوایی متن، از اوردن سوال ها خودداری نمودیم.

******

در ادامه متن کامل جلسه اول با موضوع «جایگاه شناسی قدرت و حکومت در اندیشه امام خمینی(ره)» را به گزارش تشکل مردمی فتیه می خوانید:


تفاوت های امام خمینی با دیگر علماء :

مسلما بخشی از علل تشکیل انقلاب اسلامی، ناشی از تفاوت های بین آقایان علماست. بالاخره امام خمینی یک تفاوت هایی با دیگران داشتند. اگر انقلاب هارا تحلیل کنیم می بینیم جایگاه رهبر در چگونگی شکل گیری آن انقلاب تاثیر دارد. بالاخره شخصیت لنین در انقلاب شوروی تاثیر داشته است. یا شخصیت جمال عبدالناصر -شخص حقیقی اش- در مصر موثر بوده است. پس یک نتیجه می گیریم و آن اینکه رهبر ها، در شکل گیری     انقلاب ها تاثیر دارند و این تاثیر از ویژگی های ذاتی آن رهبرها بر می آید.

اما تا چه میزان؟ اصل تاثیر گذاری مقبول است. اما تا چه میزان رهبر در شکل گیری انقلاب تاثیر دارد؟

در مورد ایران – اگر تمرکز کنیم- می توانیم بگوییم انقلاب اسلامی ، مرهون شخصیت امام خمینی است. این طور نیست که بگوییم اگرکسی غیر از امام بود می توانست انقلاب کند. شخصیت امام در شکل گیری انقلاب اسلامی بیشترین تاثیر را داشت.

قرائت امام از اسلام، قرائت انقلاب خیز است. دیگر قرائت ها نمی توانستند انقلاب کنند.

لذا تفاوت امام با دیگران در دو بخش است:

  • زوایای شخصی و ویژگی ها و سلوک فردی امام خمینی
  • کیفیت فهم امام از اسلام(یا همان اسلام سیاسی)؛ امام می گویند : والله اسلام همه اش سیاست است. یا مثلا میگویند : امام معصوم هم باید فدای حکومت اسلامی شود. پیش از امام، غالبا به حکومت اسلامی این طور نگاه نمی شد.

آدم های مکتب امام هم همین طورند؛ مثلا شهید مطهری.

وجوب امر بمعروف و نهی از منکر یک شرایطی دارد که یکی از آنها شرط قدرت است. یعنی مکلف باید قدرت بر امر و نهی داشته باشد تا امر بمعروف و نهی از منکر بر وی واجب شود. همین جا شهید مطهری میگوید: باید قدرت را کسب کنی. شهید می گوید این که الان قدرت نداری دلیل نمیشود که دنبال کسبش هم نروی. درست است که الان قدرت نداری ولی کسب قدرت واجب است. این نوع دین داری، دین داری آسوده برو، آسوده بیا نیست.

اولویت در مبارزه :

همان موقعی که امام علیه شاه نطق می کرد، خیلی ها گفتند به شاه چه کار داری؟ حالا یک غلطی کرده که کرده! می گفتند: حفظ حوزه های علمیه واجب تر از همه چیز است. تمام قد مقابل رژیم نمی ایستادند؛ چون حوزه ها را چسبیده بودند. مثلا حضرت آیت الله بروجردی دغدغه اصلی شان را حفظ حوزه ها گذاشته بودند و زیاد درگیری علنی با شاه نداشتند. ایشان مصلحت را در حفظ حوزه ها میدیدند.

ولی امام خمینی در منشور روحانیت –پیام امام خمینی خطاب به علما و طلاب معروف به منشور روحانیت؛ ۳/۱۲/۱۳۶۷-     می گوید: حوزه هایی که نتواند مسائل جامعه را حل کند به چه دردی می خورد؟

برداشت امام از اسلام :

در مکتب امام خمینی، تعیّن پیدا کردن اسلام با قدرت است. اسلامی که نتواند شکم مردم را سیر کند، اسلام کامل نیست. اسلامی که کارآمد نباشد، اسلامی که عرضه نداشته باشد خمس را در جامعه تقسیم کند، اسلامی که محصول گندم یک استانش می تواند کل کشور را سیر بکند ولی بازهم گرسنه ای در جامعه باشد، آن اسلام اسلامی نبود که امام فهمیده بود.

امام مفهوم حکومت را مطرح میکند؛ مفهومی که از درونش قدرت در می آید. امام اسلام توسری خور را قبول ندارد. ولایت فقیه را خیلی مبسوط الید می داند. درحالیکه بخش قابل توجهی از علما، ولایت را در امور حسبیه منحصر می دانستند (اموری حسبیه اموری هستند که شارع مقدس راضی به ترک آنها نیست). امام همه اختیاراتی که در حکومت برای معصومین ثابت است را برای فقیه هم ثابت می داند.

امام میگوید امور حسبیه مرزهای جهان اسلام است. لذا امام قبل از انقلاب موضوع فلسطین را مطرح کرده بود.

امام میگوید چطور میشود شارعی که برای مجانین و صغار (دیوانگان و بی سرپرستان)، ولایت قرار داده است و فکر آنها را هم کرده است، ولی راجع به حدود و تغور جامعه اسلامی بی تفاوت باشد؟ لذا امام، دایره ی امور حسبیه را خیلی وسیع می دانستند.

قبل از انقلاب تمام دعوای امام با پهلوی، ناکارامدی حکومت پهلوی بود. امام بهشان می گفت که چرا شماها سرافکنده هستید؟ چرا به اسرائیل کمک میکنید؟ چرا ریزه خور آمریکا هستید؟ چرا مستقل نیستید؟ و…

امام اسلام را، اسلام کارامد می دانست.

امام اسلام را، اسلام حداکثری می دانست. این اسلام باید قدرت و حکومت داشته باشد.

پس به این نتیجه رسیدیم که عنصر اصلی نگاه امام به دین، به دست گرفتن قدرت و حکومت بود.

این تعبیر از امام است : انتظار فرج، انتظار قدرت اسلام است. یعنی امام مهدویت را هم در همین نگاه می بیند. لذا اسلام امام با اسلام انجمن حجتیه جمع نمی شود. امام میگفت ما باید قدرت پیدا کنیم تا امام زمان بیاید.

البته برداشت امام از اسلام طوری نبود که ایشان بگوید شرق، دیگر علما بگویند غرب! هیچ کس نمی گفت قدرت لازم نیست! (ما بعضا برای اثبات عظمت امام، شان دیگر فقها و علما را پایین می آوریم. این کار غلطی است)

در مسئله قدرت گرفتن ، تفاوت نظر امام با دیگران این بود که :

ایشان می گفتند که پیشران، قدرت است. یعنی ابتدا باید دنبال کسب قدرت برویم تا بتوانیم احکام اسلامی را پیاده کنیم

اما دیگران میگفتند همان اول لازم نیست سراغ کسب قدرت برویم. به قدر وسع مان به بخشی از احکام اسلام عمل کنیم. حال اگر توانستیم قدرت کسب کنیم، سراغ قدرت هم می رویم.  

سید جمال الدین اسدآبادی هم مثل امام فکر میکرد. او میگفت برای مقابله با این تمدن غرب، باید قدرت داشته باشی.

آقایان علما در جریان مشروطه، گول خوردند. لذا آیت الله شیخ فضل الله را اعدام کردند و کسی حرفی نزد.

در عراق شیعیان قیام کردند و همان ها هم قلع و قمع شدند، ولی میشل عفلق سر کار آمد و بعدش هم صدام. یعنی آنجا هم شیعیان سرشان بی کلاه ماند!

اسلامی که الکی کولی بدهد به کفر، این که بدرد نمی خورد! اسلام نیست.

چرا امام چهارده سال در نجف درس دادند؟ چون این نگاه به اسلام را باید تئوریزه میکرد.کار علمی امام تئوریزه کردن این نوع اسلام بود. صرفا این نبود که یک گوشه ای درسی بگوید.

فقاهت حکومت ساز :

همین الان هم حوزه ها به این آسیب ها گرفتارند. چرا بعد از سی و خورده ای سال از گذشت انقلاب اسلامی، هنوز در کلان شهرهای جامعه اسلامی، افرادی پیدا می شوند که نماز خواندن یاد ندارند؟ این آیا چیزی جز کم کاری و سستی حوزه هاست؟

در فقه و اصول نظر امام بر این بود که همین روش سنتی حوزه ها روش مناسبی است. ولی باید موضوعات احکام را عوض کرد، باید به مسائل جامعه اسلامی پرداخت نه اینکه هنوز هم بحث بکنیم که اگر یک شتر در یک چاه آب بیفتد، حکم آن آب چیست ؟؟! مسائلی که در فقه شیعه بررسی شده خیلی بعید است و می بینیم که همین طور ابواب فقهی مختلفی بوجود آمده که به ریزترین مسائلی می پردازد که الان اصلا مورد ابتلاء و مورد نیاز نیست.

لذا امام نظرش بر این بود که با همین روش فقهی اصولی ، معضلات جامعه را حل کنیم. البته امام نوآوری هایی هم در شیوه ی فقاهت داشت.

استواری امام بر حقانیت اسلام سیاسی :

این نوع نگاه به اسلام نگاهی موثر است در شکل گیری انقلاب اسلامی. معلوم است از این نوع نگاه یک انقلاب در می آید.

از همان اول به امام زیاد می گفتند که جواب این خون ها را چه کسی می دهد؟ اگر حضرت امام، مصمّم و مطمئن بر اهداف و آرمان ها و برداشت هایش از اسلام نبود، نمی توانست مقابل این شبهات دوام بیاورد.

چه نوع نگاهی به اسلام میتوانست امام را این طور محکم و مصمم سازد؟

آن ایامی که امام را دستگیر کرده بودند، رءیس سازمان امنیت پهلوی اعلام کرد که ما با آقای خمینی صحبت کردیم و ایشان راضی شد که به سیاست کاری نداشته باشد. ما به ایشان گفتیم که سیاست پدرسوخته بازی است و … و ایشان هم قبول کردند.

امام هم همان فردایی که از زندان ساواک آزاد شدند، نطقی داشتند وآنجا گفتند آن سیاستی که پدرسوخته بازی است مال شما! ولی سیاست اسلامی چیز دیگری است. امام میگفت باید حکومت اسلامی تشکیل داد ولو بلغ ما بلغ.

اگر این نگاه نبود امام نمی توانست در طول نهضت دوام بیاورد.

اخلاق اجتماعی امام؛ نگاه پرهیز یا نگاه ستیز؟

امام یک فقیه اجتماعی است.  اسلام را در عرصه ی حل مسائل جامعه می بیند. این آدم با این نگاه دارد دروس حوزه را می خواند. با این نگاه استاد اخلاق میشود. یعنی حتی اخلاقی بودنش هم اجتماعی است. کتاب چهل حدیث امام خمینی، ذاتا با کتب اخلاق دیگران تفاوت هایی دارد، با کتاب گناهان کبیره مرحوم دستغیب تفاوت دارد.

تفاوتش هم در همین است : نگاه پرهیز یا نگاه ستیز ؟

امام کتاب اخلاقش را با حدیث جهاد با نفس شروع میکند؛ یعنی نگاه ستیز. امام در چهل حدیث میگوید هویت ما در جهاد است، در قیام است.

نگاه امام به حکومت اسلامی؛ وسیله یا هدف؟

حال یک بحث دیگری هم اینجا مطرح است : آیا حکومت ابزار است یا هدف؟

این سوال جدی یی است. برخی میگویند حکومت صرفا ابزار است. اما امام با ابزاری دیدن صرف صرف هم موافق نیستند. در دیدگاه امام، حکومت خودش موضوعیت دارد ولی حکومتی که در آن اسلام تحقق پیدا کند. حکومت اسلامی کل سازه اش با حکومت لیبرال فرق دارد؛ نه فقط عنصر مشارکت مردم و قدرت و … . لذا امام به این نوع حکومت قداست می دهد. حکومت میشود امری مقدس. می شود امری که معصوم هم باید فدایش شود.

امام ذیل  آیه ی “اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم” جَرح (انتقاد) جدّی به نظر علامه طباطبایی وارد می کنند. علامه طباطبایی، اولی الامر را فقط معصومین می داند که امام جرح جدی میکند نظر علامه را.

قرابت های شخصیتی امام و شهید مدرس :

شهید مدرس ویژگی های ذاتی امام را داشت ولی یار نداشت. لذا امام از درس اخلاق شروع کرد؛ شروع کرد آدم تربیت کردن؛ آدم هایی با روحیات خودش. شاگردان امام هم تحت تاثیر تفکرات و روحیات امام قرار گرفته بودند. روحیاتی مثل شجاعت، جسارت، قدرت نفسانی و توکل. در بین این روحیات، آن فضیلت شجاعت و نترس بودن خیلی مهم بود در شخصیت حضرت امام.

والسلام علیکم و رحمه الله

همچنین ببینید

استاد محمدی-فتیه

آسیب‌شناسی فعالیت‌های فرهنگی| ارائه‌ی بحث حجت‌الاسلام استاد محمدی در جلسه هفتگی فتیه

حجت‌الاسلام استاد محمدی، از دانش آموختگان مشهدی حوزه‌ی علمیه قم و از زمره‌ی شاگردان فیلسوف …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *